Tetori, në të gjithë botën është muaji i ndërgjegjësimit për zbulimin e hershëm të kancerit të gjirit.
Ky muaj i dedikohet tërsisht luftës kundër kancerit më të përhapur në botë tek gratë, e që është kanceri i gjirit.
Nga data 1 tetor edhe në Kosovë si në çdo vend tjetër të botës fillon fushata një mujore për zbulimin e hershëm të kancerit të gjirit dhe trajtimin e tij.
Mirëpo se sa janë të vetëdijësuara gratë kosovare rreth kësaj sëmundje dhe rendësinë e kryerjës së mamografisë.
Një grua nga qyteti i Vushtrrisë me iniciale F.M, e cila është mbi të 40-tat pranoi që asnjëherë nuk ka bërë mamografi.
“Unë asnjëherë nuk kam bërë mamografi, arsyeja përse nuk kam bërë është se nuk kam qenë shumë e informuar lidhur me rëndësinë e saj. Përveç, Prishtinës duhet qe edhe në qytete tjera, sidomos në vende rurale të informohen gratë për rëndësinë e mamografisë dhe parandalimin e kancerit të gjirit”, u shpreh ajo.
Një tjetër grua nga Rahoveci, e cila po ashtu është afër të 50-ve tha se ka njohuri rreth mamografisë por që nuk ka bërë asnjëherë.
“Po e di se çka është mamografia, është një fotografim i gjirit për tu kuptuar a vuaj nga kanceri apo jo, mirëpo nuk e kam bërë asnjëherë sepse nuk kam vrejtë ndonjë simptomë tek vetja”, tha Sh.M.
Kurse, V.S. nga qyteti i Prishtinës pohoi se nuk ka bërë asnjëherë mamografi, ani pse gjatë muajit tetor ky shërbim është pa pagesë.
Ndërsa, rreth sëmundjës së kancerit të gjirit dhe Mamografisë, InLajmi ka kontaktuar me radiologen Shkendije Nuza.
Nuza për InLajmin ka treguar për simptomat e para të kësaj sëmundjeje, cilat janë moshat më të rrezikuara, për vetëdijesimin e grave dhe për rëndësinë e kontrollave të shpeshta për të kryer një mamografi.
Çka është kanceri i gjirit?
-Termi kancer i gjirit i referohet tumorëve malinjë që zhvillohen nga qelizat e gjirit.
-Kanceri i gjirit është sëmundja më e shpeshtë malinje e femrave, dhe shkaktari i dytë kryesor i vdekjes nga kanceri pas kancerit të mushkërive.
-Kanceri i gjirit zhvillohet në qelizat e gjirit, mund të zhvillohet nga një segment i vogël dhe mund të përfshijë një lob ose një kanal të gjirit.
Simptomet e para:
– palpon ,gjëndërr në gji ose nënkrah
– ndryshimi i formë dhe madhësisë së gjirit
– sekrecion i papritur me ngjyrë të errët nga gjiri
– tërheqjj e lëkurës
– retraksion ose inversion , tërheqje brenda e thimthit,
– më rrallë dhembjë në regjione që nuk janë tipike për dhembje të gjirit,
– luspimi i lëkurës përreth thimthit apo krijimi krustave
– krijimi i plagëve që nuk shërohen në gji,
Mosha më e rrezikuar:
– Rreziku i kancerit të gjirit rritet me moshën . Rastet më të shpeshta të kancerit të gjirit te femrat janë mbi moshën 50vjeç ne rreth 80% të raste , ndërsa te meshkujt mbi moshën 60 vjeqare,
– Sipas statistikave botërore deri këtë vit është vërtetuar se një në tetë femra sëmuren nga kanceri i gjirit, ndërsa të dhënat e fundit të llogatitet një në gjashtë femra sëmuren nga kanceri i gjirit .
– Rastet me kancer gjiri nën moshën 40 vjeqare janë më të vogla , në SHBA rreth 5% diagnostikohen me kancer gjiri nën moshën 40 vjeqare.Me rritjen e moshës rritet edhe shpeshtësia e sëmundjes. Moshat më të atakuara janë 45-55 vjeç.
Vetëdijësimi i grave kosovare
– Në vitin 2007, 95% të femrave në Kosovë nuk kanë bërë kurrë mamografi.
– Në vitin 2017, 80% të femrave nuk kanë bërë kurrë mamografi.
– Kjo tregon se jemi në shkallë të ulët të vetëdijësimit, përderisa kemi ende mbi 80% të femrave që nuk kanë bërë asnjëherë mamografi.
– Mamografia tek gratë mbi moshën 40 vjecare
– Mamografia është metodë specifike e ekzaminimit të gjirit, që përdor doza të ulëta të rrezeve –X për detektimin e kancerit të gjirit , përpara shfaqjes së simptomave , kur edhe është e shërueshme
Kur duhet të bëhet Mamografia:
– Femrat e moshës 40-44 mund të fillojnë skriningun vjetor me mamografi për kancer të gjirit.
– Femrat e moshës 45-54 duhet të bëjnë mamografinë për çdo vit.
– Femrat e moshës mbi 55 vjeçare mund të bëjnë mamografi për çdo të dytin vit, ose mund të vazhdojnë me mamografi për çdo vit.
– Skriningu duhet të vazhdojë për sa kohë një femër është me shëndet të mirë.
– Të gjitha femrat duhet të njohin përparësitë, kufizimet dhe dëmet potenciale të lidhura me skriningun për kancer të gjirit.
– Mamografia rekomandohet një herë në vit mbi moshën 40 vjeqare, kurse nën moshën 40 vjeqare mund të bëhet por vetëm nën indikacion absolut të rekomanduar nga Radiologu.
Llojet e Mamografisë:
Kemi “Screening mammography” – e cila bëhet në mënyrë rutinore për të zbuluar kancerin e gjirit tek gratë që nuk kanë simptoma të dukshme, dhe mamografia diagnostike, që përdoret pas rezultateve të dyshimta në një skrining mamografi ose pas disa shenjave të kancerit të gjirit.
Kurse, sa i përket muajit tetor që i dedikohet kryesisht kancerit të gjirit, Nuza tha se nuk mjafton një muaj, 12 muaj duhet të punojmë pandërprerë për ngritjen e vetëdijes së femrave, pasiqë rreth 80% e grave në Kosovë nuk kanë bërë kurrë mamografi.
“ Puna jonë në Klinikën e Radiologjisë në QKUK është dymbëdhjetë muaj të luftojmë në zbulimin e hershëm të kancerit të gjirit. Muaji Kombëtar i Ndërgjegjësimit të Kancerit të Gjirit, është një fushatë vjetore ndërkombëtare shëndetësore e organizuar nga Shoqatat e mëdha Bamirëse për Luftë kundër Kancerit të Gjirit ,cdo Tetor që të rrisin ndërgjegjësimin mbledhin fonde për hulumtime lidhur me gjetjen e shkakut të tij, prevenimit , diagnozës , trajtimit dhe shërimit” u shpreh ajo.
Nuza shtoi se Mamografia është arma më efektive në luftë kundër kancerit të gjirit.
Ndërsa, sëmundja e kancerit të gjirit përpos që ndikon në shëndetin fizik tek i diagnostifikuari me kancer, ajo ndikon edhe në shëndetin psiqik të tij.
Rreth kësaj çështjeje psikologia, Albulena Mazreku, tregoi se gjendja psiqike që kalojnë të diagnostifikuarit me kancer, si dhe momenti kur një person diagnostifikohet me kancer përjetohet shumë rëndë. Madje konsiderohet që individi nuk ka më kontrollë rreth jetës së tij.
“Diagnostifikimi me kancer shkaktohen probleme të cilat shfaqen me ndjenja të ndryshme, të cilat mundë të bëhen intensive, çdo dite e më shumë tek këta pacientë. Të sëmurët me kancer mundë të kenë stres dhe ankth e që manifestohen me rrahje të shpejta të zemres, mungesë oreksi, mungesë gjumi mirëpo ndodhë edhe te ketë raste të gjumit të tepruar, veshtiresi në përqendrim”, tha ajo.
Psikologia shtoi tutje se mënyra e vetme për tu përballur me këto emocione dhe për ta mposhtur këtë gjendje të rënduar emocionale, stresin dhe depresionin e shfaqur si pasoje e diagnostifikimit me kancer është shprehja e ndjenjave me miqët më të afërt dhe me fmiljarët.
Bazuar mbi të dhënat për kërkime të llojeve të kancerit në botë, i cili llogarit një vlersim të situatës reale në çdo vend të botës, është vlersuar se kanceri i gjirit është më i përhapuri ndër të gjitha llojet e kancerit që prekin gratë.
Në çdo vit rreth 185.000 gra ne Evrope preken nga kanceri i gjirit dhe rreth 44.000 vdesin per shkak të kësaj sëmundjeje./InLajmi/
